Παρασκευή, 7 Μαρτίου 2014

Το Τρίτο Ράιχ, Ρομπέρτο Μπολάνιο



«Αυτό το είδος παιχνιδιών σου προξενεί μια περίεργη διάθεση να βρεις στοιχεία. Είναι σαν να θέλουμε να μάθουμε όλα όσα έγιναν ώστε να αλλάξουμε αυτά που έγιναν λάθος» (298).

Το μυθιστόρημα Το Τρίτο Ράιχ είναι έργο ενός σπουδαίου λογοτέχνη που τα τελευταία χρόνια έχει επιβληθεί ανάμεσα στους σημαντικότερους λατινοαμερικάνους της σύγχρονης ξένης πεζογραφίας και έχει δεχτεί σημαντικές λογοτεχνικές διακρίσεις. Για τους περισσότερους αναγνώστες ανά τον κόσμο, κορυφαίο δημιούργημά του θεωρείται το 2666, όπου αναδεικνύεται στο έπακρο το συγγραφικό του ταλέντο.

Ο Χιλιανός Ρομπέρτο Μπολάνιο (1953-2003) μεγάλωσε στο Μεξικό, όμως το 1973 ανέπτυξε επαναστατική δράση στο γενέθλιο τόπο του, προκειμένου να στηρίξει την κυβέρνηση Αλλιέντε. Με την άνοδο του Πινοσέτ στην εξουσία και την επιβολή της δικτατορίας, συνελήφθη ως ύποπτος τρομοκρατίας. Αποφυλακιζόμενος επιστρέφει στο Μεξικό, όπου διάγει μποέμικη ζωή και γίνεται γνωστός στους λογοτεχνικούς κύκλους για τον αυθορμητισμό και τη δυναμικότητα του χαρακτήρα του. Το 1978 μετανάστευσε στην Ισπανία, παντρεύτηκε, έζησε προσωρινά στην Κόστα Μπράβα και τέσσερα χρόνια μετά εγκαταστάθηκε μέχρι το θάνατό του στην Blanes, μια παραλιακή πόλη της Καταλωνίας.

Ενώ τις προηγούμενες δεκαετίες της ζωής του γράφει ποίηση, συλλογές διηγημάτων και νουβέλες, μετά τη δημιουργία της δικής του οικογένειας, ο φόβος της επερχόμενης οικονομικής δυσχέρειας τον στρέφει στην μεγάλη φόρμα. Εντούτοις, ο ίδιος πάντα θα αισθάνεται ποιητής.

Το ντεμπούτο στο μυθιστόρημα μεγαλύτερης έκτασης γίνεται το 1989 με το Τρίτο ράιχ, ένα βιβλίο που παρέμενε στα συρτάρια του Μπολάνιο, μέχρι να δοθεί από τη σύζυγό του για έκδοση μετά το θάνατό του, το 2010.

Θέμα του βιβλίου είναι ο πόλεμος ως παιχνίδι στρατηγικής, ενώ το επιτραπέζιο παιχνίδι στο οποίο εθίζεται ο πρωταγωνιστής του, η λογοτεχνική μεταφορά του.

Ο τίτλος αναφέρεται υπαινικτικά και ποτέ ξεκάθαρα στο εθνικοσοσιαλιστικό, γερμανικό, ναζιστικό κόμμα που με επικεφαλής τον Αδόλφο Χίτλερ και την εξοντωτική φυλετική πολιτική που ακολούθησε, οδήγησε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με δραματικές αλλαγές στον παγκόσμιο χάρτη. Ωστόσο, το Τρίτο Ράιχ, από άποψη μυθιστορηματικής πλοκής, είναι ένα επιτραπέζιο παιχνίδι στρατηγικής με το οποίο ασχολείται ο πρωταγωνιστής και αφηγητής της ιστορίας, ο 25χρονος Ούντο Μπέργκερ, ένας επαγγελματίας των wargames που παίζει με τα στρατιωτάκια του και στοχάζεται πυρετωδώς στην οργάνωση του πολέμου για τη διεξαγωγή μαχών, επιθυμώντας να αλλάξει την ιστορία.

Ο νεαρός Γερμανός πρωταθλητής του Tρίτου Ράιχ φτάνει οδικώς με την κοπέλα του σ’ ένα ξενοδοχείο Γερμανών της Κόστα Μπράβα- γνώριμο από τότε που πήγαινε μικρός με την οικογένειά του- για να περάσουν τις πρώτες τους καλοκαιρινές διακοπές. 
Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στο τουριστικό θέρετρο, ο Ούντο θα βρεθεί με τη σύζυγο του ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου που τον γοήτευε από παλιά, θα γνωριστεί μ’ ένα ζευγάρι Γερμανών παραθεριστών, δύο περίεργους ντόπιους και έναν παραμορφωμένο τύπο που νοικιάζει ποδήλατα στην παραλία, τον Καμένο. 
Τη στιγμή που οι φιλίες και ο έρωτας τον πιέζουν, το παιχνίδι απορροφά όλη την προσοχή του και τον απελευθερώνει. Κλείνεται με τις ώρες στο δωμάτιο του ξενοδοχείου και προσπαθεί να βρει νέες στρατηγικές παιξίματος, ώστε να βελτιώσει την τεχνική του. Αρχίζει να κρατά ημερολόγιο, για να ασκηθεί στο γραπτό λόγο, καθώς συμμετέχει με κείμενά του σε εξειδικευμένα περιοδικά στρατηγικής παιχνιδιών και επιθυμεί να βιοποριστεί μέσα από αυτά.  
Το καλοκαίρι ωστόσο φτάνει στο τέλος του και όλα βαθμιαία επιστρέφουν στην κανονικότητά τους. Η σύντροφός του αναχωρεί για τη Γερμανία ενοχλημένη από την αδιαφορία του, ενώ ο καρδιακός του φίλος Κόνραντ, παίκτης παιχνιδιών στρατηγικής και εμψυχωτής του στη συγγραφή, τον συμβουλεύει να επιστρέψει, γιατί ρισκάρει τη θέση του στη δουλειά.
Στο μεταξύ, ο 25χρονος άθελά του εμπλέκεται στην υπόθεση πνιγμού του ενός γερμανού παραθεριστή, εξαιρετικού σέρφερ, και με το πρόσχημα της υποτιθέμενης φιλίας που αναπτύχθηκε εντός λίγο μόνο ημερών με το θύμα δεσμεύεται απέναντι στις τοπικές αρχές και επιτείνει την παραμονή του στην Κόστα Μπράβα.
Μολαταύτα, ο πραγματικός λόγος της αναβολής της επιστροφής του είναι, ότι έχει βρει τον ιδανικό αντίπαλο για να παίξει. Αφού πρώτα μυεί τον Καμένο στους κανόνες του παιχνιδιού με τις καρτέλες των στρατηγών και των πεσόντων μάχης, ο λατινοαμερικάνος αναδεικνύεται σε άξιο αντίπαλο, ικανό να αναποδογυρίσει τη ζωή του πρωταθλητή. Και τα καταφέρνει.


Ο Μπολάνιο γράφει ένα βιβλίο μυστηριώδες, συμβολικό, αμφίσημο. Η λογοτεχνία είναι το μέσο για να μιλήσει ο συγγραφέας ελεύθερα για πράγματα που τον απασχολούν σε σχέση με την πολιτική της εποχής του, την επάνοδο του Ναζισμού και την επίδρασή του στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης πλανάται μια ιστορία βιασμού, ένας πνιγμός που τα αίτιά του δεν έχουν διαλευκανθεί, η σεξουαλικότητα της Γερμανίδας Χάννα-κακή συναναστροφή για την αγαπημένη του Ίνγκεμποργκ, ο κλινήρης μα πανταχού παρών ξενοδόχος σύζυγος της θελκτικής φράου Έλζε που είναι αντίπαλος του Ούντο στη ζωή και το παιχνίδι, το χασίς που καπνίζει μαζί με τους ντόπιους και την μικροσκοπική καμαριέρα που πλαγιάζει με τους άντρες με την ευκολία μιας πόρνης.
Το μυθιστρόρημα περιέχει έμμεσες αναφορές στον ολοκληρωτισμό απέναντι στους ξένους (όλοι οι ντόπιοι υπάλληλοι του ξενοδοχείου φοβούνται τον Ούντο και τον θεωρούν τρελό), τη λογοτεχνία (αναφέρεται στο ελαφρύ ανάγνωσμα της κοπέλας του που οπωσδήποτε δεν μπορεί να υπηρετεί ένα ιδεολογικό μόρφωμα, είναι χαμηλή), το ρατσισμό (ο λατινοαμερικάνος Καμένος έχει παραμορφωθεί, γιατί είναι θύμα ναζιστικής επίθεσης, στοιχείο που μας δίνεται σταδιακά και με φόβο), τη φιλία (η ευκολία των τρίτων σε αυτήν και η δυσκολία του ήρωα να την πιστέψει).


Εν κατακλείδι, το βιβλίο με την ημερολογιακά στημένη αφήγηση ήταν αρκετά «αντρικό» για μένα και δυσκολεύτηκα να ταυτιστώ με τον ήρωα. Το κείμενο απέκτησε ενδιαφέρον σχεδόν μετά τις πρώτες 150 σελίδες, κάτι που με κάνει να πιστεύω πως αυτό το μέρος θα ήταν πιο ευχάριστο στην ανάγνωση, αν ήταν πιο σύντομο. Από την άλλη, γνωρίζοντας ότι το Τρίτο ράιχ είναι ένα πρώιμο και ημιτελές μυθιστόρημα που εκδόθηκε χωρίς ο δημιουργός του να το εγκρίνει και δίχως να έχει την δυνατότητα να επέμβει εκ νέου σε αυτό ώστε να φτάσει σε διαφορετική μορφή από αυτήν που ο αναγνώστης κρατά στα χέρια του, μου δίνει κίνητρο για να γνωρίσω και το υπόλοιπο συγγραφικό του έργο.

Γιατί χωρίς αμφιβολία εκείνο που μένει μετά την ανάγνωση, είναι ο τρόπος γραφής του Μπολάνιο με την ποιητικότητα του λάιτ μοτίφ «Η Ίνγκεμποργκ κοιμάται», τις ομιχλώδεις περιγραφές της αυτοσυγκέντρωσης του ήρωα στο παιχνίδι, την εξαιρετική απόδοση της θολούρας που προκαλεί στον πρωταγωνιστή η αϋπνία και η υπερδιέγερση του νου, τις υπέροχες παρομοιώσεις και τα λυρικά λογοτεχνικά σύνολα που ξεπροβάλλουν σαν ανταύγειες μέσα στην πεζότητα της αφήγησης. Με μία λέξη, η ατμόσφαιρα.



Μπολάνιο Ρομπέρτο, Το Τρίτο Ράιχ, μτφ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Άγρα, σελ. 398.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...