Τετάρτη, 19 Μαρτίου 2014

Το σβήσιμο, Πέρσιβαλ Έβερετ


«Το ξύλο, όμως, η αίσθησή του, η μυρωδιά του, το βάρος του…όλα αυτά ήταν πολύ πιο χειροπιαστά απ’ τα λόγια. Το ξύλο ήταν τόσο απλό. Γαμώτο, ένα τραπέζι είναι ένα τραπέζι- τίποτ’ άλλο»(184).

Το Σβήσιμο, βιβλίο του αφροαμερικάνου συγγραφέα και πανεπιστημιακού Πέρσιβαλ Έβερετ, διακρίθηκε με το βραβείο μαύρων λογοτεχνών Hurston /Wright Legacy Award. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα σε σχέση με τη δομή του, όπου ο ευρυγώνιος φακός του δημιουργού οδηγεί τον αναγνώστη σε μια πρισματική ανάγνωση μέσα από τα θέματα στα οποία εστιάζει. 

Το έργο καταπιάνεται με τις έννοιες του ρατσισμού και του φυλετισμού, τη λογοτεχνική παραγωγή και τους μηχανισμούς που κινούν τα νήματά της, τα μίντια και την επίδρασή τους στο κοινό. Ακόμη, αναδύονται σημαντικά ζητήματα, όπως η επιθυμία για αναγνώριση, η προδοσία αξιών, οι δυνατότητες που έχει κάθε άνθρωπος και η επιλογή του να τις αξιοποιήσει, η νόσος του Αλτσχάιμερ.

Ο τίτλος παραπέμπει στο σβήσιμο του εαυτού ενός καλλιτέχνη, το ξεπούλημα της συνείδησής του που υποκύπτει στην ανάγκη για να υπηρετήσει αυτό που κατακρίνει.


Ο Θεολόνιος Έλισον είναι ένας αφροαμερικανός συγγραφέας που δεν έχει γνωρίσει την εμπορική επιτυχία των έργων του, εξαιτίας της δύσβατης αρχαιοελληνικής θεματολογίας τους που απέχει κατά πολύ από εκείνη των ομότεχνων της φυλής του. Με αφορμή τον εκνευρισμό του για τον θρίαμβο του βιβλίου μιας μαύρης συγγραφέως που επαναλαμβάνει με ελαφρότητα το θεματικό μοτίβο της ζωής στο γκέτο, γράφει μια παρωδία αυτού του έργου-δείγματος «πολιτικά ορθής» αφροαμερικάνικης λογοτεχνίας με το ψευδώνυμο Σταγκ Αρ Λι. Μετά τη δολοφονία της γιατρού αδερφής του από οργισμένους διαδηλωτές κατά των εκτρώσεων, ο ίδιος έχει ανάγκη από χρήματα για να στηρίξει τη μητέρα του που πάσχει από Αλτσχάιμερ. Το βιβλίο του εκλαμβάνεται ως «βιωματικό» και του υπόσχεται χρήματα και δόξα. Σύντομα γίνεται το νέο εκδοτικό γεγονός και ο μυστηριώδης δημιουργός του επιδίδεται σε μεταμφιέσεις, προκειμένου να υπογράψει χρυσά συμβόλαια. Παράλληλα, ως Έλισον και πανεπιστημιακός, χρίζεται μέλος της κριτικής επιτροπής για το αμερικάνικο λογοτεχνικό βραβείο. Ωστόσο, ανάμεσα στις υποψηφιότητες περιλαμβάνεται και η πατολογία του και παρά τις προσπάθειές του να την υπονομεύσει στους υπόλοιπους κριτές, δεν μπορεί να ανακόψει την ένθερμη υποδοχή και αναγνώρισή της. Ο συγγραφέας αναγκάζεται να έρθει αντιμέτωπος με όσα αναποδογύρισε για την πραγματική του ζωή και ταυτότητα, σ’ ένα σύστημα που όσο κι αν στηλιτεύει αυτοστιγμεί τον καταπίνει.


Η ανάγνωση κύλησε με αργούς ρυθμούς, γιατί ενώ το βιβλίο είναι γενικά ευκολοδιάβαστο, υπήρχαν ορισμένα σημεία που η εσωτερική μου φωνή "σκάλωνε" με αποτέλεσμα να επιστρέφω προσπαθώντας να φτιάξω τους δεσμούς. Είναι τα διαφορετικά θεματικά χωρία στα οποία ο αφηγητής καταγράφει τις σκέψεις του συνειρμικά και ελλειπτικά πριν ξαναπιάσει το νήμα της κύριας αφήγησης και επανέρχεται τακτικά συμπληρώνοντάς τα, μετακινούμενος στον άξονα του χρόνου (διάλογοι διωγμένων καλλιτεχνών, η τέχνη της ξυλουργικής, εικόνες της ζωής των ψαριών μιας λίμνης).

Το μυθιστόρημα είναι βαθιά πολιτικό, καθώς τον Έβερετ φαίνεται να απασχολεί έντονα η έννοια της φυλής και του ρατσισμού. Αισθάνεται πως ένας αφροαμερικάνος δημιουργός πρέπει να απολογείται για το πόσο περισσότερο ή λιγότερο μαύρος είναι μέχρι να φτάσει στο σημείο να εξομοιωθεί με τους άλλους, απαρνούμενος τις «καλές» του ρίζες, ώστε να ενταχθεί σε μια κοινωνία που τον θέλει εγκλωβισμένο στο προκαθορισμένο πλαίσιο της κάστας του που αγαπά το εύκολο, το προσωρινό, το περιθώριο. Ταυτόχρονα, τολμά να πει πως μια δυτική κοινωνία μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μαύρη λογοτεχνία, για να στηρίξει τη δημοκρατική της υπόσταση. 

Επιπλέον, θίγεται εκτεταμένα η επίδραση των μίντια, η δύναμή τους να επιβάλλονται στο κοινό, να ναρκώνουν συνειδήσεις, να αποτελειώνουν την όποια ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο βωμό του κέρδους. Κυρίως, η ανάγκη τους για «εύκολους» πολίτες που δύνανται στην ποδηγέτηση.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι ο συγγραφέας επιλέγει εύστοχα να εγκιβωτίσει την παρωδία που εκδίδει ο ήρωάς του ψευδεπίγραφα, γιατί μέσα από τη αφροαμερικάνικη διάλεκτο των εμπόνικς διαγράφονται αμεσότερα τα ζητήματα που τον απασχολούν για την ποιότητα της λογοτεχνικής παραγωγής των μαύρων και όχι μόνο. 

Στην ίδια κατεύθυνση βλέπουμε και την αυτοαναφορικότητα του έργου: ένα βιβλίο για τα βιβλία ρίχνει τα τείχη και μιλά για όσα συμβαίνουν στα λογοτεχνικά πράγματα και τους μηχανισμούς που τα κινούν. Μας δίνει την οπτική των στοχευμένων εκδόσεων, όταν ο δημιουργός γράφει ένα βιβλίο γνωρίζοντας εκ των προτέρων το κοινό του και την εμπορική επιτυχία που μπορεί να έχει. Ταυτόχρονα, μας μυεί στο θεσμό των βραβείων όπου απουσιάζουν τα αντικειμενικά κριτήρια στην ανάδειξη των νικητών, εφόσον θριαμβεύει ο υποκειμενισμός, οι κριτές δε διαβάζουν τα περισσότερα έργα ενώ άλλα τα προωθούν βάσει συμφερόντων και πελατειακών σχέσεων.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι αναφορές του αφηγητή στην πορεία της υγείας της μητέρας του που πάσχει από τη νόσο του Αλτσχάιμερ και τις τρομακτικές επιπτώσεις του στην ανθρώπινη υπόσταση, ψυχική και σωματική.


Στον τελικό απολογισμό θα έλεγα, πως με ξένισε η πληθώρα των "ποιητικών" μερών του βιβλίου στην προσπάθεια του συγγραφέα να δώσει ένα μοντερνιστικό έργο με σταλαγματιές ροής συνείδησης, όπως και κάποια "γκρίζα" αφηγηματικά τμήματα που θα μπορούσε να παραλείψει (π.χ. το άγνωστο παρελθόν του πατέρα του και τη συνάντηση με την ετεροθαλή αδερφή του), τη στιγμή που ήδη μας προσφέρει ένα πολυθεματικό λογοτέχνημα. Ένα μυθιστόρημα που η γλώσσα και τα μέσα της (χιούμορ, σάτιρα, ειρωνεία) κρατούν τα κλειδιά της ερμηνείας του, το αναδεικνύουν σε σημαντικό και αξίζει να διαβαστεί.


Η έξοχη μετάφραση της Χίλντας Παπαδημητρίου αποδίδει ανάγλυφα τη συσχετισμένη με την αργκό των μουσικών της τζαζ, της ραπ και του χιπ-χοπ διάλεκτο και βοηθά στην κατανόησή του.


Έβερετ Πέρσιβαλ, Το σβήσιμο, μτφ. Χίλντα Παπαδημητρίου, εκδ. Πόλις, σελ. 341.

3 σχόλια:

  1. Πράγματι, Αγγελική, θα συμφωνήσω με το παραπάνω σχόλιο! Και πολύ κατατοπιστική. Δεν θα σου κρύψω ότι το βιβλία μπαίνει στη λίστα των υπόψιν.
    Καλή συνέχεια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...