Παρασκευή, 17 Ιανουαρίου 2014

Μεγάλες προσδοκίες, Κάρολος Ντίκενς



«Με δύο λόγια, ήταν αδύνατο για μένα να την ξεχωρίσω από το παρελθόν ή από το παρόν, από την εσώτατη ζωή της ζωής μου» (301).

Η φετινή μου χρονιά αναγνωστικά ξεκίνησε μ’ ένα υπέροχο κλασικό βιβλίο της βικτωριανής εποχής, τις Μεγάλες Προσδοκίες που αξίζει να διαβαστούν από τον καθένα.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες σε εβδομαδιαίο περιοδικό για έναν χρόνο από το 1860 μέχρι το 1861. Αμέσως μετά, τον Οκτώβρη του 1861, εκδίδεται σε τρεις τόμους.

Ο συγγραφέας μας δίνει το παλίμψηστο μιας ολόκληρης κοινωνίας του Λονδίνου στις αρχές του 19ου αιώνα, όπου παρακολουθούμε μεταξύ άλλων:
-τη βία, όπως αυτή διαγράφεται μέσα από τους σκοτεινούς χαρακτήρες
-την εγκληματικότητα, τις ποινές, τη φυλάκιση
-την κοινωνική διαστρωμάτωση (οι φτωχοί είναι αγράμματοι, άξεστοι και χωριάτες σε αντίθεση με τους ευγενείς που ο πλούτος και η μόρφωση είναι η περιουσία τους) και τη θέση της γυναίκας (οι φτωχές είναι καταδικασμένες να υπηρετούν τους άλλους, οι πλούσιες με ευγενική καταγωγή διαθέτουν υπηρετικό προσωπικό και κάθε τους επιθυμία είναι διαταγή)
-τον πώς ορίζεται η ανθρώπινη οντότητα και αξιοπρέπεια με βάση την καταγωγή και το χρήμα (ένας άνθρωπος ορφανός, φτωχός και αγράμματος είναι μια υπόσταση που φυτοζωεί και η πορεία του σ’ αυτή τη ζωή είναι συγκεκριμένη –ο μικρός Πιπ ευγνώμων παραγιός στο σιδεράδικο του γαμπρού του ή εγκληματίας).

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ντίκενς είναι πλούσια σε χιούμορ και ένταση, ενώ οι περιγραφές αποτελούν βασικό συστατικό του έργου. Στη δεξιοτεχνία της αφήγησης θα μπορούσα να προσθέσω τα σημεία εκείνα στα οποία παρεμβαίνει ο συγγραφέας-αφηγητής απευθύνεται στον αναγνώστη και αλληλεπιδρά μαζί του, δημιουργώντας αμεσότητα και ζωντάνια (81), (97), (121), (482) κ.ά. Ακόμη, η άρτια τεχνική της αφήγησης συμπληρώνεται με τις μεγάλες αλήθειες που ακούγονται δια στόματος αγράμματων ανθρώπων (95), (96), (204) κ.ά.

Παράλληλα, εκείνο που κάνει εντύπωση είναι οι πολυδιάστατοι χαρακτήρες που δημιουργεί ο συγγραφέας και οι ενέργειές τους που είναι με τέτοιο τρόπο πλεγμένες και ρεαλιστικά δοσμένες, ώστε ο ήρωας της ιστορίας και ο αναγνώστης, να πέφτουν μέσα στο δίχτυ των γεγονότων και της αφήγησης και να προσπαθούν σταδιακά ν’ απεγκλωβιστούν και να αποκαταστήσουν στο μυαλό τους την αλήθεια. 

Ο τίτλος του έργου σχετίζεται με τις προσδοκίες που έχει ο άγνωστος ευεργέτης για το μέλλον του φτωχού Πιπ και η προσπάθειά του παιδιού να εκπληρώσει το ρόλο του και να φανεί αντάξιος του σχεδίου που τον γλιτώνει από τη μιζέρια και την αφάνεια.


Ο ορφανός Πιπ ζει μαζί με την αυταρχική αδερφή του και τον αγαθό και αγράμματο σιδερά σύζυγό της. Μια μέρα, ενώ πηγαίνει να επισκεφτεί τους τάφους των γονιών του, έρχεται αντιμέτωπος μ’ έναν δραπέτη φυλακών ο οποίος τον απειλεί και του ζητά τρόφιμα. Ο μικρός τα κλέβει από το κελάρι του σπιτιού και τα πηγαίνει κρυφά στον άγνωστο άντρα. Αργότερα, ο κατάδικος συλλαμβάνεται, όμως κατά κάποιο τρόπο θα επιστρέφει συνέχεια στη ζωή του πρωταγωνιστή εν αγνοία του. Παράλληλα, ο μικρός Πιπ καλείται στο παλιό αρχοντικό της πλούσιας ηλικιωμένης κυρίας Χάβισαμ, για να παίξει μαζί με την υιοθετημένη κόρη της Εστέλλα. Το ορφανό αγόρι ερωτεύεται την μικρή που είναι σχεδόν συνομήλική του και η γνωριμία τους θα τον στοιχειώσει. Μεγαλώνοντας κι ενώ ο Πιπ προορίζεται παραγιός στο σιδεράδικο του γαμπρού του, κληρονομεί ένα μεγάλο χρηματικό ποσό και τον περιμένει μια λαμπρή καριέρα μυστικά προδιαγεγραμμένη από έναν άγνωστο ευεργέτη, ο οποίος σύμφωνα με τις παραγγελίες που δίνει στον δικηγόρο του, η ταυτότητά του πρέπει να παραμείνει επτασφράγιστο μυστικό, μέχρι να την αποκαλύψει ο ίδιος στο αγόρι. Ο Πιπ πηγαίνει στο Λονδίνο, κατασπαταλά χρήματα, μορφώνεται και πιθανολογεί με δική του βεβαιότητα έπειτα από μια σειρά συμπτώσεων ότι ο ευεργέτης του είναι η μις Χάβισαμ, που κάποτε είχε επιλέξει εκείνον να συντροφεύει την κόρη της. Η μις Χάβισαμ αντιλαμβάνεται την πλάνη μέσα στην οποία ζει ο Πιπ και συμβάλλει ώστε αυτή να επιδεινώνεται. Τον αφήνει να πιστεύει πως η ίδια ονειρεύεται να τον κάνει πραγματικό κύριο, ώστε να παντρευτεί την Εστέλλα και να γίνει αντάξιος της κοινωνικής της θέσης. Ο πραγματικός ευεργέτης ωστόσο είναι κάποιος άλλος.
 
Δύο παράλληλα δημιουργήματα πλάθονται, η υιοθετημένη, άκαρδη και υπεροπτική Εστέλλα και ο νεαρός και φιλόδοξος Πιπ. Οι μεγάλες προσδοκίες τον τραβούν στ’ όνειρό του, την Εστέλλα. Για εκείνον υπάρχει μόνο μία διαδρομή, της καρδιάς, και πάντα θα αγαπά, θα συγχωρεί, θα βλέπει τον εαυτό του σε σχέση μ’ αυτήν την άπιαστη ύπαρξη.


Είναι αξιοσημείωτο ότι ο ήρωας-αφηγητής σε όλη τη διάρκεια του έργου νιώθει ενοχικός: φοβάται ότι θα του προσάψουν κάποιο σφάλμα, ότι θα τον τιμωρήσουν σαν εγκληματία, ότι ως κοινωνικά κατώτερο ον όλοι τον βλέπουν σαν άνθρωπο του περιθωρίου και ανά πάσα στιγμή μπορεί να βρεθεί κρεμάμενος επί ξύλου. Το πιο δραματικό είναι πως τελικά συνειδητοποιεί πως δεν καταφέρνει να ξεφύγει από τη μοίρα του, μιας και ο ευεργέτης του δεν είναι ένας εύπορος άνθρωπος της αριστοκρατίας.

Ο αναγνώστης συναισθάνεται τις ανησυχίες του Πιπ για τη νέα του κατάσταση, ταυτίζεται μαζί του όταν ο πρωταγωνιστής επιχειρεί να απενοχοποιηθεί για την αλλαγή της κοινωνικής του θέσης σε έναν γνήσιο τζέντλεμαν τη στιγμή που το περιβάλλον του την υποβλέπει. Επιπλέον, γίνεται μάρτυρας της συνειδησιακής του πάλης και της προσπάθειάς του να διαχειριστεί την έπαρσή του, να ξεφύγει από τους ανθρώπους που τον μεγάλωσαν δείχνοντάς του άλλοτε περιφρόνηση, λύπηση, σκληρότητα και άλλοτε τρυφερότητα, κατανόηση, αγάπη και να γλιτώσει από τις ενοχές του για την άρνηση που δείχνει απέναντί τους. 
Εκείνο το οποίο χάνει ο ήρωας στο πέρασμά του από τη μία κατάσταση στην άλλη, είναι η πραγματική ουσία της ζωής. Αντί να αισθάνεται πανευτυχής, προσπαθεί να κόψει κάθε δεσμό με το παρελθόν, για το οποίο ντρέπεται. Σκληραίνει ως άνθρωπος, ζει σα μεθυσμένος, αδυνατεί να θέσει στόχους στη ζωή του και είναι παραδομένος στο σχέδιο του καλού ευεργέτη του. Δεν προσπαθεί να εκλογικεύσει τα πράγματα και να πατήσει φρένο στις σπατάλες και την ηθική φθορά που του προκαλούν. Με την αποκάλυψη της αλήθειας έρχεται η διάψευση των μεγάλων προσδοκιών και η δοκιμασία του κεντρικού ήρωα. Θα υπάρξει άραγε μεταστροφή στο χαρακτήρα του;

Σχετικά με τη μετάφραση υπήρχαν σημεία όπου η ανάγνωσή μου «σκάλωνε» με αποτέλεσμα να ξαναδιαβάζω φράσεις δοσμένες «αγγλιστί» και να προσπαθώ να σκεφτώ πώς ήταν στο πρωτότυπο και πώς θα ήταν προτιμότερο ν’ αποδοθούν:
π.χ. “θα βάλω όλα τα στοιχεία στο σκεπτόμενο καπέλο μου”(375), μια μπουκιά αγγλικά (438), “έριχνε ψάρι στη γραμματοθυρίδα του” (492), “ψαχουλεύαμε ανάμεσα στο απόθεμα από μπότες του κύριου Τζάγκερς για να βρούμε τα καπέλα μας” (495) κ.ά.
Αγόρασα τη συγκεκριμένη έκδοση, επειδή διέθετα ένα εκπτωτικό κουπόνι και ήταν η τελευταία μέρα που μπορούσα να το εξαργυρώσω. Στο συγκεκριμένο κατάστημα υπήρχε μόνο αυτή άμεσα διαθέσιμη…ήθελα και να τις διαβάσω μέσα στις γιορτές και καταλαβαίνετε...


Ντίκενς Κάρολος, Μεγάλες προσδοκίες, μτφ. Παυλίνα Παμπούδη, εκδ. Πατάκη, σελ. 616.

# Το πασίγνωστο κλασικό μυθιστόρημα έχει μεταφερθεί αρκετές φορές στη μεγάλη οθόνη. Παρακάτω θα βρείτε τα λινκς σε περίπτωση που θέλετε να ρίξετε μια ματιά.
-1946, σε σκηνοθεσία του Ντέιβιντ Λιν
-1998, του Αλφόνσο Κουαρόν (το βίντεο που παραθέτω περιλαμβάνει την πιο αγαπημένη μου φράση του βιβλίου “this is my heart and its broken”)
-1999, τηλεταινία του BBC σε δύο μέρη: α και β
-2013, σε σκηνοθεσία του Μάικ Νιούελ

5 σχόλια:

  1. Μου αρέσει που έχεις πολλά να πεις για το βιβλίο που διάβασες. Μου αρέσει που δε διαβάζεις με ρυθμούς πολυβόλου. Μου αρέσουν οι στανικοί χαρακτήρες του Ντίκενς. Μου αρέσει και η ταινία του '98...Το διάβασα όταν ήμουν γύρω στα 15 (τώρα είμαι 36!!), δε θυμάμαι πολλές λεπτομέρειες. Μου θύμισες όμως αρκετές...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αν και μας χωρίζει σχεδόν μια δεκαετία, νομίζω πως συμφωνούμε σε πολλά.
      Προσπάθησα να μη γίνω αναλυτική-όσο αυτό είναι εφικτό- και αποκαλύψω στοιχεία της πλοκής.
      Πάντως, μετά τις 100 πρώτες σελίδες η ανάγνωση αποκτά περισσότερο ενδιαφέρον και κυλά γρηγορότερα.
      Χαίρομαι που σου θύμισα ένα βιβλίο των εφηβικών σου χρόνων, στ' αλήθεια. Κι εγώ κάπου τότε το είχα διαβάσει κι από την ταινία του '98 και μου 'χουν μείνει δύο πράγματα: το φιλί στο σιντριβάνι (αναντιστοιχία με το βιβλίο) και η φράση που παραθέτω στο σύνδεσμο (this is my heart and it's broken).

      Και οπωσδήποτε είναι ένα βιβλίο που σου κλέβει την καρδιά...

      Διαγραφή
    2. Ναι το φιλί στο συντριβάνι είναι αξέχαστο....

      Διαγραφή
  2. Εξαιρετικό βιβλίο!!
    Αν και εγώ το έμαθα και μου μπήκε το μικρόβιο να το διαβάσω από ένα παλιό επεισόδιο του Σάουθ Παρκ όπου ένα απ'τα παιδάκια είναι βασισμένο στον πρωταγωνιστή χαχαχαχα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. http://southpark.wikia.com/wiki/Pip

    ΑπάντησηΔιαγραφή
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...