Τρίτη, 22 Οκτωβρίου 2013

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, Μίλαν Κούντερα




«Ο μύθος της αιώνιας επιστροφής μας λέει αρνητικά, ότι η ζωή που μια για πάντα θα εξαφανιστεί και δεν θα ξανάρθει, μοιάζει με μια σκιά, ότι δεν έχει βάρος, ότι ήδη από σήμερα είναι πεθαμένη, κι ότι όσο άσπλαχνη, όσο ωραία, όσο λαμπερή κι αν είναι, αυτή η ομορφιά, αυτή η φρίκη, αυτή η λαμπρότητα, δεν έχουν κανένα νόημα»

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι ανήκει σ’ εκείνη την κατηγορία των βιβλίων που θέλω να επιστρέφω. Μυθιστόρημα με στοιχεία δοκιμίου, βρίθει γενικών αληθειών που αφορούν την πατρίδα, την ιστορία, το ίδιο το άτομο.

Πρόκειται για ένα πολυφωνικό έργο στο οποίο ο παντογνώστης αφηγητής βρίσκεται στο μυαλό των ηρώων του, μας μιλά γνωρίζοντας τις μύχιες σκέψεις τους και κάποτε παρεμβαίνει θέλοντας να αποποιηθεί  οποιαδήποτε ταύτιση αφηγητή-συγγραφέα. Τα πρόσωπα του μυθιστορήματος είναι οι ίδιες μου οι δυνατότητες που δεν πραγματοποιήθηκαν (271).

Ο αφηγητής με δεξιοτεχνία μετατοπίζεται στον άξονα του χρόνου και μας παρουσιάζει την ιστορία χωρίς να ακολουθεί χρονολογική σειρά. 

Στη ιδιαιτερότητα της αφήγησης ανήκουν και οι «ονειρικές αφηγήσεις», οι αφηγήσεις που αφορούν το υποσυνείδητο και τα όνειρα των ηρώων. Επιπλέον, όλο το έργο διατρέχει η αποσπασματικότητα: ο αφηγητής συχνά ξαναπιάνει μια φράση που απλά έχει αναφέρει σε προηγούμενο κεφάλαιο και την συμπληρώνει σταδιακά.

Σε α΄ επίπεδο το μυθιστόρημα ασχολείται με τον έρωτα (και κατ’ επέκταση την οικογένεια και τις ρίζες μας, την πατρίδα, την ιστορία)  και τον διαφορετικό τρόπο που μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από τα άτομα.
Έτσι, θα μπορούσε να έχει δύο διαφορετικούς τίτλους:
-          Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι    και
-          Η αβάσταχτη βαρύτητα του είναι.

Η βαρύτητα στον έρωτα αντιπροσωπεύει τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του Τόμας και της Τερέζα. Η Τερέζα, μια σερβιτόρα που αργότερα γίνεται φωτογράφος, μπαίνει μοιραία στη ζωή του χειρουργού Τόμας, ζηλεύει τις ερωμένες του (μεταξύ των οποίων και η Σαμπίνα), στα όνειρά της βλέπει τις απιστίες του και ζει με την μυρωδιά των ξένων γυναικών στα μαλλιά του αγαπημένου της που αργότερα θα γίνει επίσημα ο σύζυγός της. Αρκεί ο τρόπος που ο ένας από τους δύο, που η ίδια αντιμετωπίζει έτσι τον έρωτά τους, ώστε αυτός παντοτινά να βρίσκεται στο πεδίο της βαρύτητας.

Με αβάσταχτη ελαφρότητα διάγει τη ζωή του ο Τόμας και στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η άλλη ηρωίδα του μυθιστορήματος, η Σαμπίνα. Πρόκειται για μια καλλιτέχνιδα που θέλει να ζει χωρίς δεσμεύσεις, απολαμβάνοντας κάθε στιγμή ελευθερίας. Δε διστάζει να χωρίσει από ένα μεγάλο της έρωτα, τον Φραντς, προκειμένου να απαλλαχτεί από το βάρος της κτητικότητας που της δείχνει και ν’ απαγκιστρωθεί από τον πόθο του να γίνει η επίσημη ερωμένη του. 

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι έρχεται να μας θυμίσει το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στη ρευστότητα του κόσμου. Ο τρόπος που ο κάθε άνθρωπος θεάται την ύπαρξή του σε σχέση με τους άλλους, εγγράφεται μόνο μία φορά στην ταινία της ζωής του. Η ελαφρότητα και η βαρύτητα είναι ιδιότητες που εμείς επιλέγουμε.

Σε β΄ επίπεδο βλέπουμε πώς οι πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις επιδρούν στα άτομα και καθορίζουν τη μοίρα τους. Η «Άνοιξη της Πράγας» και η ρώσικη εισβολή του 1968 περνούν στις γραμμές του βιβλίου δίχως ν’ αφήσουν τους ήρωες ανέγγιχτους. Οι ζωές των ηρώων, οι επιλογές τους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τις ανακατατάξεις που γίνονται σε επίπεδο κοινωνικοπολιτικό. 

Έτσι, το μυθιστόρημα πέρα από ερωτικό είναι υπόγεια αλλά βαθιά πολιτικό, φιλοσοφικό, ποιητικό. Στις σελίδες του παρεισφρέουν στοιχεία που αφορούν τη μυθολογία (Οιδίποδας), τη θρησκεία (τρόπος ενταφιασμού των νεκρών) και την ιστορία (αρχαία και σύγχρονη) και όπου το τυχαίο παίζει καταλυτικό ρόλο, καθώς συνδέει τις ζωές των πρωταγωνιστών.

Με λίγα λόγια είναι ένα ολοκληρωμένο έργο τόσο από άποψης θεματικής που στη βάση του πραγματεύεται τη φύση του έρωτα και των επιλογών μας σε σχέση μ’ αυτόν και τη ζωή γενικά, όσο και από άποψη αφηγηματικής τεχνικής, γραμμένο μοντερνιστικά, πρωτοποριακά, τελείως διαφορετικά απ’ ότι μέχρι στιγμής έχω διαβάσει.


Κούντερα Μίλαν, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, μτφ. από τα γαλλικά Κατερίνα Δασκαλάκη, εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, σελ.384.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...